10 must-see documentaires op dit moment

Documentaires zijn de meest directe manier waarop film de werkelijkheid kan raken. Geen bedenksels, geen acteurs, geen special effects — alleen de wereld zoals hij is, verteld door mensen die erin leven. De beste documentaires zijn net zo meeslepend, emotioneel en narratief bevredigend als de beste fictiefilms. Dit zijn tien die je op dit moment niet mag missen.

1. 20 Days in Mariupol (2023)

De winnaar van de Oscar voor Beste Documentaire in 2024. AP-journalist Mstyslav Chernov bleef als een van de laatste journalisten achter in de belegerde Oekraïense havenstad Mariupol in de vroege weken van de Russische invasie. De beelden die hij en zijn team maakten zijn historisch en hartverscheurend. Een must-see als historisch document en als bewijs van de kracht van documentairejournalistiek.

2. All the Beauty and the Bloodshed (2022)

Regisseur Laura Poitras (Citizenfour) portretteert kunstenaar en activist Nan Goldin, die na een persoonlijke strijd met opiaten een campagne begon tegen de Sackler-familie — de donoren achter grote musea wier fortuin was opgebouwd met het verslavende pijnstiller OxyContin. Een film over kunst, activisme, grief en de macht van geld. Won de Gouden Leeuw in Venetië.

3. Free Solo (2018)

Nog steeds een van de meest adembenemende documentaires ooit gemaakt. Klimmer Alex Honnold beklimmt El Capitan in Yosemite zonder touw, zonder beveiliging — "free solo". De filmmakers tonen niet alleen de klimpartij zelf (die ongelooflijk is om naar te kijken) maar ook de psychologische en relationele complexiteit van Honnolds leven. Won de Oscar voor Beste Documentaire.

4. The Last of Us: Making the Show (2023)

Voor degenen die de megaserie van HBO hebben gevolgd: deze making-of biedt een fascinerende blik achter de schermen van een van de duurste televisieproducties ooit. Hoe werd de game naar het scherm gebracht? Hoe werd het acteerwerk van Pedro Pascal en Bella Ramsey begeleid? Een documentaire voor iedereen die geïnteresseerd is in productie en adaptatie.

5. My Imaginary Country (2022)

Chileense documentairemaker Patricio Guzmán (Nostalgia for the Light) volgt de sociale opstanden in Chili in 2019-2020. Een politieke en persoonlijke film over een land dat zijn verleden probeert te verwerken terwijl het zijn toekomst heronderhandelt. Guzmán is een van de grootste levende documentairemakers.

6. Navalny (2022)

Regisseur Daniel Roher volgde Russische oppositieleider Alexei Navalny terwijl hij zijn eigen vergiftiging met Novitsjok onderzocht. De film biedt niet alleen een portret van Navalny als persoon, maar ook een real-time thriller waarbij Navalny en zijn team live contact opnemen met de FSB-agent die hem probeerde te vergiftigen. Won de Oscar voor Beste Documentaire in 2023. Navalnys overlijden in een Russisch gevangenkamp in 2024 maakt de film nog indringender.

7. Hollywoodgate (2023)

Oostenrijkse filmmaker Ibrahim Nash'at kreeg unieke toegang tot hoge Taliban-leiders in Afghanistan in 2021, kort na de machtsovername. Hij filmt de overname van de verlaten Amerikaanse militaire basis in Kabul, de omgang met achtergelaten wapensystemen, en het dagelijks leven van Taliban-functionarissen. Een beklemmende, politiek complexe film die moeilijk te categoriseren is.

8. To Kill a Tiger (2023)

Een Canadese coproductie over een vader in India die een rechtszaak begint na de verkrachting van zijn dertienjarige dochter — iets wat in zijn gemeenschap bijna nooit gebeurt. Een film over moed, patriarchaat en gerechtigheid die het persoonlijke en politieke verbindt op een manier die blijft hangen. Genomineerd voor een Oscar.

Waarom documentaires in de bioscoop?

Veel documentaires worden direct op streaming uitgebracht en nooit in de bioscoop vertoond. Maar voor de grote, visueel rijke documentaires — Free Solo, 20 Days in Mariupol, All the Beauty and the Bloodshed — is de bioscoopvertoning een fundamenteel andere ervaring. Het grote scherm vergroot het emotionele gewicht. En de collectieve ervaring — honderd mensen die tegelijkertijd ademloos kijken naar Alex Honnold die El Capitan beklimt — is onvervangbaar.